Na Vidiku Magazin» Arheološka nalazišta

Ulpijana – grad cara Justinijana I

Administrator — Thu, 05 Jan 2012 14:27:20 +0000

Ulpijana je nekadašnji rimski grad čiji se ostaci prostiru na svega kilometar od manastira Gračanica, na području Prištine. Ovo mesto se prvi put pominje u drugom veku nove ere, a pouzdano se zna da je u njemu u četvrtom veku boravio car Teodosije.

Dosadašnjim arheološkim istraživanjima pronađena su:

ženska glava od mermera
krstate fibule optočene zlatom
nakit iz Gotskog groba

Pouzdani podaci o vremenu osnivanja Ulpijane ne postoje, iako se veruje da je u pitanju period vladavine cara Trajana. U drugom veku dobija status rimskog municipija,
a nekoliko vekova kasnije postaje sedište episkopije.

Ulpijana je bila opasana bedemima koji su bili široki i po tri metra. Međutim, to nije sprečilo Gote da je čak dva puta zauzmu i potpuno opustoše. Godine 518. Ulpijanu je zadesila nesreća – jak zemljotres koji ju je sravnio sa zemljom. Nakon toga, vizantijski car Justinijan I će obnoviti grad, a Ulpijana dobiti novo ime – Justinijana Sekunda.

Bedemi ovog nekada velelepnog rimskog grada bili su

četvorougaone osnove. Severno i zapadno od grada su bile nekropole, a na severoistoku kastrum čija je osnova bila kvadrat. Severni nekropoli kriju mermerne sarkofage, zidane grobnice, delove podnog mozaika na kome je i natpis donatora.

Iskopavanjima su pronađene još dve terme, bazilika sa kriptom, gradska kapija sa kulama i deo glavne ulice.

Ulpijana kao arheološko nalazište se nalazi pod zaštitom Republike Srbije.

Viminacijum – centar ekonomije i kulture Rimskog carstva

Administrator — Fri, 23 Dec 2011 23:39:42 +0000

Nekada Viminacijum, a sada Kostolac, bio je jedan od najvažnijih gradova Rimskog carstva, ali i jedan od vojnih logora u periodu od 1. do 4. veka. Nalazi se nekoliko kilometara od Požarevca, na ušću reke Mlave u Dunav. Takva lokacija pomogla je da se Viminacijum brzo razvija u oblasti ekonomije. Areheološka istraživanja dovela su do saznanja da je u ovom moćnom gradu živeo veliki broj izuzetno bogatih ljudi, o čemu najbolje svedoče raskošne freske u njihovim grobnicama.

Goti, Huni i Avari su više puta razarali Viminacijum, ali svako sledeće obnavljanje činilo ga je još privlačnijim, te nije čudo što je važio i za jedan od najznačajnijih kulturnih centara toga vremena. Zahvaljujući iskopavanjima pronađeno je nekoliko amfiteatara, monumentalnih zgrada, a tu su i nezaobilazne terme, akvaduktovi i kanalizacije.

Za vreme vladavine Hadrijana, dakle u 2. veku, naselje tik uz logor stiče status municipijuma, odnosno grada sa visokim stepenom nezavisnosti. Vek kasnije, za vreme vladavine Gordijana III, Viminacijum je dobio status kolonije rimskih građana. U to vreme ovde po prvi put počinje da se kuje lokalni novac.

Arheološki park Viminacijum naročito je zanimljiv posetiocima, pre svega zbog skeleta mamuta koji potiče još od pre 5 miliona godina. Ovo blago Viminacijuma jeste jedan od najstarijih mamuta na svetu. Za razliku od drugih koji su pronađeni, ovaj je i tek kako očuvan.

Naučnici su otkrili da je u pitanju ženka mamuta, stara otprilike 60 godina. Visina je iznosila 4,5, a dužina 5 metara, dok se pretpostavlja da je tokom života težila čak preko 10 tona. Nađena je u slivu pradelte reke Morave, formirane prilikom povlačenja Panonskog mora.

Sirmium – prestonica Rimskog carstva

Administrator — Wed, 21 Dec 2011 23:31:07 +0000

Sirmium, grad na području današnje Sremske Mitrovice, osnovan je u 1. veku, a bio je jedan od glavnih centara kasnog Rimskog carstva. U njemu se nalazio legijski logor, carski grad, episkopski centar, mnogobrojna pozorišta, terme, ostaci carske palate, hipodromi, vojna utvrđenja. Svoj vrhunac Sirmium je doživeo 294. godine kada su ga proglasili jednom od četiri prestonice Rimskog carstva.

Sirmium je mesto rođenja čak sedam rimskih imperatora: Trajana Decija, Aurelijana, Proba, Maksimijana, Hostilijana, Konstancija II i Gracijana. Grad je bio okružen bedemima i rovovima i, sudeći po nalazima arheologa, u njemu je živeo veliki broj bogatih ljudi. Naime, pronađeno je više luksuznih kuća i vila koje su ukrašene izuzetnim freskama i bogatim mozaicima. Pronađeni su i ostaci javnih kupatila, trgovačkih centara, ali i dela od umetničkog značaja kao što su freske i skulpture.

Pre nego što je došao na ideju da izgradi Konstantinopolj, Konstantin Veliki planirao je da upravo Sirmium postane sedište čitavog Rimskog carstva. On je u njemu proveo dosta vremena, ovde proslavio petnaest godina vladavine, rođenje jednog i venčanje drugog sina.

Na mestu na kome se tokom Rimskog carstva nalazila zanatska četvrt, na Žitnom trgu, svake godine u junu se održava Festival besedništva.

Sirmium je uništen pri samom kraju 4. veka nakon prodora Gepida, Huna i Gota.

Carska palata u Gamzigradu

Administrator — Wed, 21 Dec 2011 13:49:08 +0000

Svega nekoliko kilometara daleko od Zaječara, nalazi se Gamzigrad, nadaleko poznat po prostranom platou na kome počiva Felix Romuliana, carska palata. Ova lepotica ubraja se u posebnu kategoriju spomenika rimske dvorske arhitekture koja se vezuje za epohu tetrarhije, a građena je u 3. i 4. veku po zamisli Galerija Maksimijana, rimskog imperatora koji je rođen na ovom podneblju. Palatu je sagradio za sebe i majku Romulu, po kojoj je palati i dao ime.

Oko čitave palate nalaze se izuzetno jaki bedemi koji su nekada služili da zaštite grad i samu palatu od najezde varvara. Ono što je interesantno jeste da je unutrašnjost bedema podeljena na dva dela koji su imali potpuno drugačiju namenu. Jedna polovina podrazumeva čitavu palatu, mali hram i monumentalni žrtvenik, dok je drugi deo bio namenjen širim narodnim masama i u kome se nalazio veliki hram sa termama i objekti sa opsluživanje palate, a čiji su zidovi bogato ukrašeni freskama, dok podove krasi raskošni mozaik.

U periodu od 4. do 6. veka, palata Romulijana menja kako svoj naziv, tako i sam izgled. Jedno vreme bila je potpuno zapuštena, a kao naselje, i to slovensko, Gamzigradki dvorac je poslednji put oživeo u 11. veku.

Od 2007. godine Gamzigrad je uvršten na listu UNESCO-ve Svetke kulturne baštine.

Imperator Galerije Govedar

Istoričari tvrde da je Galerije rođen negde oko 250. godine kao sin lokalnog seljaka i majke varvarke. S obzirom da mu se otac bavio čuvanjem stoke, ovaj imperator nosiće nadimak Govedar čak i kada se bude istakao kao vođa. Uspesi koje je postogao kao vojnik u Aurelijanovim i Probovim jedinicama učinili su da Galerije bude zapažen od strane Dioklecijana. Dioklecijan je toliko bio oduševljen njime da je odlučio da ga posini i proglasi za cezara, a kasnije ga ženi svojom ćerkom Valerijom.

Nakon što se Dioklecijan povukao sa vlasti, Galerije je trebalo da vlada sa Hlorom narednih 20 godine posle kojih bi svoju vlast predali Severu i Maksiminu, s obzirom na politički program koji je Dioklecijan uspostavio za vreme svoje vladavine, a to je tetrarhija (četvorovlašće). Međutim, Hlor umire i Galerije postaje jedini imperator Rimskog carstva.

Nekada se tvrdilo da je Galerije sahranjen u palati Romulijana, u mauzoleju koji se nalazi u centralnom delu naselja. Međutim, prilikom iskopavanja nisu pronađeni nikakvi dokazi. Tek kasnije otkriveno je da su on i njegova majka sahranjeni na lokalitetu Magura, koji se nalazi u blizini Romulijane. Arheolozi su otkrili dve zidne grobnice i humke sa lomačama gde je izvršeno spaljivanje i apoteoza Galerija i njegove majke.

Trajanova tabla u nacionalnom parku Đerdap

Administrator — Wed, 30 Nov 2011 11:00:41 +0000

Trajanova tabla pozicionirana je u Đerdapskoj klisuri. Reč je o natpisu koji je uklesan u stenu pored Dunava, a kao što joj i samo ime kaže, Trajanova tabla je posvećena rimskom caru Trajanu koji je sagradio most preko Dunava. Nekada, tabla je bila na 1,5 metar iznad rimskog puta pored Dunava, ali je u 20. veku isečena i premeštena na viši nivo kako bi ostala čitava usled podizanja nivoa Dunava koji je bio neminovan s obzirom na izgradnju Hidroelektrane Đerdap I.

Trajanova tabla sadrži natpis od šest redova. Međutim, prilično je oštećena, te se danas mogu pročitati samo tri reda. Ispod natpisa uklesana je figura za koju se pretpostavlja da je Danubius i predstavljen je u klečećem položaju. Iznad natpisa na tabli je nadstrešnica sa nekoliko kaseta koje su ukrašene rozetama i figurama orlova koji šire svoja krila. Sa strane se nalazi reljefni prikaz dva delfina u skoku iznad površine vode.

Natpis je, naravno, uklesan na latinskom jeziku, a evo i šta piše: „Imperator Cezar, sin božanskog Nerve, Nerva Trajan Avgust, pobednik nad Germanima, veliki pontif, četrti put postavljen za tribuna, otac domovine, konzul po treći put, planine je isklesao i postavio grede od kojih je napravljen ovaj put“.

Lepenski vir – povratak u kameno doba

Administrator — Tue, 29 Nov 2011 11:00:03 +0000

Lepenski vir deo je nacionalnog parka Đerdap i jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta iz mezolita i neolita. Tokom iskopavanja, arheolozi su, na čelu sa prof. dr Dragoslavom Srejićem, otkrili sedam naselja i skoro 140 objekata koji su izgrađeni u periodu između 6500. i 5500. godine pre nove ere.

Lepenski vir poznaje četiri faze svog razvoja. Prva se vezuje za naseljavanje ljudskih plemena uz Dunav. Zbog adekvatne klime i položaja mesta, oni odlučuju da upravo ovde podignu svoje naseobine. Istraživanja pokazuju da je reč o 6500. godini pre nove ere. Sto godina kasnije uslediće druga, a odmah za njom i treća faza i obe pokrivaju prvih sedam građevinskih slojeva. Četvrta faza sa sobom nosi još dva građevinska sloja, a značajnija je zbog toga što tada ljudi počinju da se bave zemljoradnjom, stočarstvom, počinju da unapređuju naselja. Ubrzo potom počinju da pripitomljavaju životinje, ali i da prave najrazličitije oruđe koje bi im pomoglo pri obavljanju svakodnevnih aktivnosti: posuđe, poljoprivredne alate i slično. Ovo doba nosi naziv neolitska revolucija, a takođe je poznato i po tome što dolazi do razvoja različitih verovanja, izmešu ostalog i kulta Majke Zemlje. S obirom na to, ljudi su sahranjivani na vrlo neobičan način, potpuno drugačiji od današnjeg. Naime, tela su polagana van staništa i to u embrionalni položaj. U poslednjoj fazi nastale su i kamene statue, po kojima je Lepenski vir danas vrlo poznat, a koje predstavljaju ribolika bića.