Stefanovi roditelji bili su kralj Milutin i kraljica Ana, ćerka bugarskog cara. Međutim, pošto je Milutinov brak sa Anom bio drugi po redu od ukupno tri, njihov brak proglašen je nevažećim, te je tako Stefan Dečanski ostao uskraćen za pravo na presto. To ga je nateralo da protiv oca podigne bunu.

Nemilosrdni otac

Kralj Milutin se nije dao. Sakupio je vojsku i krenuo na sina. Nedugo potom u njemu je proradio očinski instikt i ponudio je sinu pregovore. Stefan Dečanski bio je dirnut ovim gestom, te je otišao da moli oca za oproštaj. Ali, ispostavilo se da je ovo bio pogrešan korak. Milutin nije imao ni malo milosti prema svome sinu, okovao ga je i poslao u Skoplje gde mu je oduzet vid, a odatle je izgnan u Carigrad. Ipak, neki izvori tvrde da su izvršioci kazne bili potplaćeni, te da Stefan Dečlanski nije oslepljen. No, čitagv život preko očiju je nosio povez, verovatno iz straha od nemilosrdnog oca.

Čudo od Boga

Kada je proglašno da je kralj Milutin umro, Stefan Dečanski objavio je da mu je Sveti Nikola povratio vid i skinuo je povez koji je do tada nosio. Osnovao je jaku stabilnu stranki na čiju stranu je stala i crkva i vratio se u Srbiju predloživši Konstantinu, Milutinovom sinu iz prvog braka koji ga je nasledio na prestolu, da dele vlast. Naravno, Konstantin je odbio ponudu i time započeo borbu za nasleđe.

Konstantin je surovo nastradao u ovoj borbi. Ubijen je tako što su ga klinovima pričvrstili za dasku, a potom ga presekli na pola. Neki spisi kažu da je Stefan Dečanski od njegove lobanje napravio pehar iz kog je pio. Godine 1322, na Bogojavljenje, Stefan Dečanski krunisan je za kralja.

 Za vreme svoje vladavine Stefan Dečanski je proširio Srbiju ka jugu, a nakon svoje najznačajnije, već pomenute bitke, bitke kod Velbužda, protiv Stefana se pobunio sin Dušan, svrgao ga sa prestola, a potom i ubio.

Njegova zadužbina jeste manastir Visoki Dečani, podignut iz zahvalnosti prema Bogu što mu je vratio vid, a nalazi se ispod planine Prokletije, kod Peći.

Manastir Sopoćani izgrađen je u 13. veku i posvećen je Svetoj Trojici. Nažalost, u velikoj meri je oštećen nakon Bitke na Kosovu, ali je za vreme despota Stefana obnovljen.

Freske oko oltara ostavljaju bez teksta. Na jednoj od njih nalazi se kralj Uroš sa svojim sinovima Dragutinom, Milutinom, ali i sa ostalim članovima porodice. Tu je i freska na kojoj je prikazana smrt Stefana Nemanje, kao i momenat prenošenja njegovih moštiju u manastir Studenicu.

U Sopoćanima počiva deo moštiju sv. Kozme i Damjana, a koje su prethodno bile u manastiru Zočište koji je spaljen prilikom rata na Kosovu i Metohiji. Godine 2002. iz Pivskog manastira prenet je i deo moštiju ktitora Sopoćana, kralja Stefana Uroša I. Sahranjen je u sarkofagu od crvenog mermera u jugozapadnom naosu crkve, a osim kralja ovde su sahranjeni i Ana Dandolo, njegova majka, arhiepiskop Joanikije I, i mlađi sin kralja Vukana, knez Đorđe.

Danas, manastir Sopoćani utočište je 30 monaha i iskušenika. Oni se bave održavanjem crkve, održavanjem okolnog voćnjaka, bašte, pčelarstvom, ali i radom u nekom od umetničkih ateljea koji postoje u sklopu manastira, a to su ikonopisački atelje, krojački i druborezački.

Kraljevina Srbija tokom Milutinove vladavine počinje sa širenjem ka jugu, priključen joj je severni deo današnje Albanije i veći deo Makedonije. Stefan Uroš II Milutin dosta je ratovao sa Bugarima i u tim borbama bio prilično uspešan s obzirom da je osvojio Braničevo sa Kučevom i Tatirama. Nažalost, igubio je Mačvu sa Beogradom, teritoriju koja je pripadala njegovom bratu kralju Dragutinu.

Stefan Uroš II Millutin podigao je veliki broj manastira i crkava među kojima su i Gračanica, Bogorodica Trojeručica u Skoplju, Bogorodica Ljeviška, Kraljeva crkva u Studenici, manastirska crkva Banjska u Hilandaru u kojoj je i sahranjen. Za vreme njegove vladavine razvio se novi stil u arhitekturi pod nazivom Vardarski stil.

Stefan Uroš II Milutin ženio se čak pet puta, a njegov poslednji brak bio je sa Simonidom. Imao je dva sina i dve kćeri: Stefana, Konstantina, Anu i Zoricu.

Posle njegove smrti izbio je građanski rat i protiv mlađeg sina Konstantina koji je trebalo da nasledi presto ustao je stariji sin Stefan. Zbrka u državi bila je tolika da su pljačkaši napali povorku koja je prenosila kraljevo telo u manastir Banjska.

Kada se nikejski vladar teodor II Laskrisa upokojio, na prestolu ga je zamenio Mihailo VIII Paleolog sa kojim je Stefan Uroš I uspeo da sklopi prijateljstvo, te je samim tim ujedinjenje sa Ugarskom bilo mnogo jednostavnije. Međutim, srpska vojska napada u Ugarskoj Mačvansku banovinu, te tom prilikom srpski kralj biva zarobljen. Nakon što je oslobođen, Stefan Uroš I pristaje na ponudu da njegov sin Dragutin oženi Katelinu, kćer ugarskog kralja Stefana V. Ali, pošto brak nije uspeo, Stefan Uroš I okreće se Karlu Anžujskom, vladaru Sicilije koji je bio žestok protivnik vizantijskog cara.

Kada je Stefan Uroš I ukinuo titule vladara kneza Duklje i Huma i kada je centralizovao vlast, njegov sin Dragutin tome se žestoko usprotivio. Napao je svoga oca i oteo mu vlast 1276. godine zahvaljujući pomoći vojske svoga tasta, ugarskog kralja.

Nakon ovog poraza, Stefan Uroš I se zamonašio u Humu prilikom čega je dobio ime Simeon. Već naredne 1277. godine tu je i umro. Ktitor je manastira Sopoćani u kome je i sahranjen.